Pora drzemki ma znaczenie. Najlepiej kłaść się między 13 a 14, zaraz po lekkim posiłku. Późniejszy odpoczynek, zwłaszcza po 15, zabiera „ciśnienie snu", które powinno narastać do wieczora. Unikaj też drzemki w fotelu przed telewizorem — sen w pozycji półsiedzącej jest płytki, nie regeneruje, a mimo to rozregulowuje rytm. Lepiej położyć się w łóżku na krótko niż zasypiać mimowolnie przez godzinę z pilotem w ręku.<br>
<br>
<br>
<br>
Wietrzenie to drugi filar. Zapach, który krąży w zamkniętym powietrzu, nasyca śluzówkę i przestaje być wyczuwalny. Otwieraj okno na dziesięć minut rano i wieczorem, najlepiej przed włączeniem źródła woni. Dzięki temu nos zaczyna każdego dnia od neutralnego punktu i łatwiej rozpoznaje zapach jako ten sam. Jeśli tego nie robisz, po kilku dniach woni nie czuć wcale — i wtedy większość osób sięga po kolejny, mocniejszy produkt, co pogłębia problem.<br>
<br>
<br>
<br>
Co robić, gdy myśli nie dają spa<br>
<br>
<br>
<br>
Światło to twoje główne narzędzie Światło działa jak przełącznik: poranne światło przyspiesza rytm, wieczorne go opóźnia. Po zakończeniu nocnej zmiany unikaj jasnego słońca — załóż okulary przeciwsłoneczne jeszcze przed wyjściem z budynku i nie zdejmuj ich w drodze do domu. W sypialni użyj rolet zewnętrznych lub zasłon zaciemniających, a jeśli nie masz takiej możliwości, sięgnij po opaskę na oczy. Z kolei przed nocną zmianą wystaw się na intensywne światło przez pierwszą godzinę po przebudzeniu — najlepiej na zewnątrz. W trakcie pracy nocnej noś jasne, chłodne światło, ale w drodze powrotnej do domu już go unikaj.<br>
<br>
<br>
<br>
<img src="https://www.freepixels.com/class=" style="max-width:410px;float:left;padding:10px 10px 10px 0px;border:0px;">Sen po nocnej zmianie planuj tak, jakbyś planował podróż. Kładź się możliwie szybko po powrocie, zanim organizm zdąży się rozbudzić. Przed snem nie pij kawy ani energetyków — ich działanie utrzymuje się kilka godzin. Zjedz lekki posiłek bogaty w białko i węglowodany złożone, a unikaj tłuszczu i cukru. Jeśli nie możesz zasnąć, nie leż bezczynnie w łóżku — wstań, zrób coś spokojnego w półmroku i wróć do łóżka, gdy poczujesz senność. Drzemka przed nocną zmianą, trwająca 20–30 minut, poprawia czujność na kilka godzin, ale dłuższa może powodować oszołomienie.<br>
<br>
<br>
<br>
Kawa przed drzemką działa tylko wtedy, gdy wypijesz ją bezpośrednio przed zaśnięciem i ograniczysz sen do 15 minut. Kofeina zaczyna działać po około 20 minutach, więc budzik i kawa zgrają się w czasie. Jeśli pijesz kawę po drzemce, nie rób tego późnym popołudniem, bo rozregulujesz wieczorne zasypianie. Osoby z bezsennością powinny w ogóle zrezygnować z drzemek lub skrócić je do 10 minut.<br>
<br>
<br>
<br>
Posiłki traktuj jak element rytmu. Jedz o stałych porach, dopasowanych do swojej zmiany, a nie do zegara na ścianie. Ostatni duży posiłek zjedz na 3–4 godziny przed planowanym snem. Kawa wypita na początku zmiany pomaga, ale ta wypita w drugiej jej połowie utrudni zasypianie. Alkohol nie jest dobrym sposobem na zasypianie po nocce — rozluźnia na chwilę, ale wybudza w środku snu i pogarsza jego jakość.<br>
<br>
<br>
<br>
Najskuteczniejsza strategia to stały rytm. Wstawaj o tej samej porze, jedz obiad o stałej godzinie, a drzemkę traktuj jako świadomą decyzję, nie automat. Jeśli po 20 minutach nie zaśniesz, wstań i zajmij się czymś spokojnym. Wieczorem chodź spać wtedy, gdy poczujesz senność, a nie według zegara. Popołudniowy spadek energii nie musi psuć nocy — wystarczy krótki, zaplanowany odpoczynek albo ruch, i konsekwencja w trzymaniu się pory wstawania.<br>
<br>
<br>
<br>
Jeśli pracujesz w systemie rotacyjnym, poproś o grafik zmieniający się zgodnie z ruchem wskazówek zegara, czyli dzień, potem popołudnie, potem noc. Taki kierunek jest łatwiejszy do zniesienia niż odwrotny, bo organizmowi łatwiej opóźniać rytm niż go przyspieszać. Po serii nocy zaplanuj co najmniej jeden dzień na pełną regenerację, bez ważnych zadań i bez alkoholu. Nie da się całkowicie wyłączyć biologicznego zegara, ale można go tak ustawić, żeby praca zmianowa nie rujnowała zdrowia.<br>
<br>
<br>
<br>
Najważniejsza zasada brzmi: nie próbuj żyć jednocześnie w dwóch rytmach. Jeśli pracujesz na zmiany, wybierz jedną strategię i trzymaj się jej konsekwentnie. Najczęstszy błąd to „nadrabianie" życia towarzyskiego po każdej zmianie i przestawianie się tam i z powrotem. Organizm potrzebuje nawet kilku dni na przesunięcie rytmu o kilka godzin, a ty dajesz mu na to jedną noc. Efekt jest taki, że przez cały tydzień chodzisz jak w mgle.<br>
<br>
<br>
<br>
Organizm nie zna pojęcia „zmiana nocna". Jego wewnętrzny zegar, zlokalizowany w jądrze nadskrzyżowaniowym mózgu, dostraja się głównie pod wpływem światła i pory posiłków. Kiedy pracujesz w systemie zmianowym, ten zegar rozjeżdża się z rzeczywistością: w dzień próbujesz spać, gdy organizm domaga się aktywności, a w nocy pracujesz, gdy powinien regenerować się. Skutki to przewlekłe zmęczenie, problemy z trawieniem, obniżona odporność i większe ryzyko chorób serca. Da się to jednak w dużej mierze okiełznać.